Lezing

Mensen willen graag kunnen kiezen, maar kiezen niet

“Mijn missie is om ervoor te zorgen dat mensen vroeger en beter over hun pensioen gaan nadenken,” zegt hoogleraar Financial Services Lisa Brüggen. “Ik heb een marketingachtergrond en kijk naar het gedrag van mensen. Daar heb ik een heleboel leuke studies naar gedaan.”

Voordat Brüggen (Universiteit Maastricht) de zaal meeneemt in haar verhaal over pensioenen, ons gedrag en de rol van communicatie daarbij, stelt ze eerst drie vragen. Denken de aanwezigen bijvoorbeeld dat pensioendeelnemers beter weten welk risicoprofiel hun pensioen heeft of onthouden ze de naam van het pensioenfonds beter? En als ze actief een eigen beleggingsmix kiezen, zijn ze dan ook tevredener dan degenen die dat niet (kunnen) doen? Werkt een interactieve of mijn-omgeving beter om de juiste keuze te maken?

De mensen die wél kiezen, zijn optimistischer, nemen meer risico’s en hebben vaker een hoger inkomen. Dat is niet de groep waar je je het meest zorgen over maakt.

Uit onderzoek in Zweden blijkt dat mensen die kunnen kiezen, niet echt een keuze maken. “Jongere mensen willen graag een keuze kunnen maken, maar doen dat niet. De mensen die wél kiezen, zijn optimistischer, nemen meer risico’s en hebben vaker een hoger inkomen. Dat is niet de groep waar je je het meest zorgen over maakt.” Ook de manier waarop mensen in het systeem kunnen kiezen, is van grote invloed. “In Zweden kunnen mensen kiezen uit 900 fondsen. Het blijkt dat fondsen waarvan de naam met een A begint, vaker worden gekozen,” aldus Brüggen. Naast deze 900 fondsen is er ook een defaultfonds. “Maar dit defaultfonds is het meest risicovolle fonds dat er is en dat is dus een fonds dat niet voor iedereen het meest geschikt is.”

Tools en doorklikken
Het hebben van een keuze, maakt mensen niet per se tevredener. Brüggen: “We zien dat mensen het waarderen als ze kunnen kiezen, maar of ze daadwerkelijk kiezen is niet van invloed op hun gevoel van tevredenheid.” Uit onderzoek dat Brüggen samen met Aegon deed naar de effecten van een nieuwsbrief over pensioenen, bleek iets soortgelijks. Van de nieuwsbrief maakte ze twee versies en ze veranderde vier zinnen. Versie A stuurde de lezer meer richting het veilig stellen van de toekomst. Versie B ging juist over het belang van investeren in de toekomst. In beide nieuwsbrieven konden mensen doorklikken naar filmpjes met meer uitleg. “In versie A hadden mensen bijna twee keer zo vaak op de linkjes geklikt dan in versie B. Het veilig stellen van de toekomst trok meer mensen aan dan het investeren erin. Terwijl het misschien wel op hetzelfde neerkomt.”

Een andere test ging in op de interactie tussen zender en ontvanger. Drie groepen kregen drie verschillende berichten die ingingen op de hoogte van het pensioen. De eerste groep kon doorklikken naar een plaatje met inkomens- en pensioengegevens. Groep nummer twee werd al meer geactiveerd: de mensen in deze groep konden op de gegevens in het plaatje klikken en kregen zodoende meer informatie. De laatste groep kreeg dit ook, maar kreeg er als extraatje een tool van het Nibud om mee uit te rekenen hoeveel pensioen ze nodig hadden. De laatste twee versies werden als meest interactief ervaren. “En dat is gek, want een heleboel mensen hebben helemaal geen gebruik gemaakt van de tool. Ze hebben hem gezien, ze vonden het fijn dat ‘ie er was, maar ze hadden geen behoefte om hem te gebruiken,” aldus Brüggen.

Als het hele pensioenstelsel gaat veranderen, is het gevaar dat één groep wint en één groep verliest.

Dagvoorzitter Marijke Roskam is tijdens de lezing wat onrustig geworden en wil gráág nog even weten wat zij als 35-jarige freelancer nu aan haar pensioen kan doen. “Vanavond beginnen!” roept Brüggen. “Echt, als je nu met een klein bedrag begint, kun je enorm veel bereiken. Als je over tien jaar begint, moet je veel meer inleggen. Als je op je twintigste begint, bouw je echt iets op. Als het hele pensioenstelsel gaat veranderen, is het gevaar dat één groep wint en één groep verliest en dat moeten we zien te vermijden. We moeten goed kijken naar de verschillende groepen die er zijn. Iemand die altijd dezelfde baan heeft, hoeft zich minder zorgen te maken, maar al die andere groepen die vaak van baan veranderen en zzp-er of freelancer zijn, daar moeten we op letten.”

Voeg toe aan selectie